İçeriğe geç

Akıl Hastalığı Nedeniyle Boşanma Davası (TMK 165) 2026

Kısa cevap: Eşinizin akıl hastalığı nedeniyle ortak hayat sizin için çekilmez hâle geldiyse, Türk Medeni Kanunu’nun 165. maddesine göre boşanma davası açabilirsiniz. Bunun için hastalığın geçmesinin mümkün olmadığı resmî bir sağlık kurulu raporuyla tespit edilmelidir. Hasta eşin davranışları iradi olmadığı için kusurlu sayılmaz; bu nedenle ona karşı tazminat istenemez. Davalı eşe yargılama sırasında vasi atanır ve dava vasiye karşı yürütülür.

Akıl hastalığı nedeniyle boşanma davası – Av. Arzu Yılmaz

Bu yazı, çekişmeli boşanma davası rehberimizin bir parçasıdır. Davanın sebepleri, aşamaları ve sonuçlarıyla ilgili tüm konulara oradan ulaşabilirsiniz.

Akıl hastalığı nedeniyle boşanma, hukuken de vicdanen de en zor dosyalardan biridir. Bir tarafta hastalığı yüzünden kendini savunamayan bir eş, diğer tarafta yıllardır ağır bir yükü taşıyan ve hayatını sürdüremeyen öteki eş vardır. Kanun bu dengeyi kurmak için şartları sıkı tutmuştur.

Hukuki destek: Boşanma ve aile hukuku alanındaki süreçler ve dava vekilliği hakkında bilgi için İstanbul boşanma avukatı sayfamızı inceleyebilirsiniz.

İçindekiler

Kanun Ne Diyor? (TMK m. 165)

Maddeye göre eşlerden birinin akıl hastası olması sebebiyle ortak hayat diğer eş için çekilmez hâle gelmişse, hastalığın geçmesine olanak bulunmadığının resmî sağlık kurulu raporuyla tespit edilmesi koşuluyla, o eş boşanma davası açabilir.

Davanın Üç Şartı

  1. Akıl hastalığı: Eşin, ayırt etme gücünü veya davranışlarını yönlendirme yeteneğini ağır biçimde etkileyen bir akıl hastalığı bulunmalıdır.
  2. İyileşmezlik: Hastalığın geçmesine olanak bulunmadığı resmî sağlık kurulu raporuyla belirlenmelidir. Tek bir doktorun raporu yeterli değildir.
  3. Ortak hayatın çekilmez hâle gelmesi: Hastalık, diğer eşin birlikte yaşamasını fiilen imkânsız kılacak ölçüde olmalıdır.

Hangi hastalıkların bu kapsama girdiği tıbbi bir sorudur ve her dosyada sağlık kurulu tarafından ayrıca değerlendirilir. Tedaviyle kontrol altına alınabilen, dönemsel seyreden veya iyileşme ihtimali bulunan rahatsızlıklar genellikle bu maddenin şartlarını karşılamaz. Örneğin tedaviye yanıt veren bir depresyon ya da ilaçla düzenli seyreden bir bipolar bozukluk tek başına yeterli olmayabilir.

Neden Şiddetli Geçimsizlik Davası Açılamaz?

Akıl hastası eşin davranışları iradi olmadığından ona kusur yüklenemez. Yargıtay, davalının akıl hastası olduğu anlaşılan bir dosyada genel boşanma sebebine (TMK m. 166/1) dayanılarak verilen boşanma kararını bu gerekçeyle bozmuştur (Yargıtay 2. HD, 14.01.2013, E. 2012/13045, K. 2013/285). Yani hastanın davranışlarını “kusur” olarak gösterip şiddetli geçimsizlik davası açmak, dava reddiyle sonuçlanabilir.

Yargılama sırasında eşin akıl hastası olduğu ortaya çıkarsa, davacı davayı ıslah ederek dayanağını TMK m. 165’e çevirebilir. Bu yüzden eşinizde ciddi bir psikiyatrik rahatsızlık olduğunu düşünüyorsanız, davayı açmadan önce mevcut sağlık kayıtlarını bir avukatla birlikte değerlendirmeniz önemlidir.

Sağlık Kurulu Raporu ve Vasi Atanması

  1. Mahkeme, davalı eşin muayene edilmesi için onu tam teşekküllü bir devlet veya üniversite hastanesinin sağlık kuruluna sevk eder.
  2. Rapor; hastalığın türünü, iyileşme ihtimalini ve kişinin ayırt etme gücünün durumunu belirtir.
  3. Davalının akıl hastası olduğu anlaşılırsa mahkeme durumu sulh hukuk mahkemesine (vesayet makamına) bildirir ve davalıya vasi atanır.
  4. Dava, atanan vasi aracılığıyla yürütülür. Vasi atanmadan ve taraf teşkili sağlanmadan karar verilmesi bozma sebebidir (Yargıtay 2. HD, 07.06.2007, E. 2006/20487).

Bu süreç nedeniyle akıl hastalığına dayalı davalar diğer boşanma davalarından daha uzun sürebilir. Sağlık kurulu randevuları ve vasi atanması işlemleri birkaç ayı bulabilir.

Boşanma mı, Evliliğin İptali mi?

Akıl hastalığı evlenmeden önce de varsa ve eş evlilik sırasında ayırt etme gücünden sürekli olarak yoksunsa, evlilik baştan geçersiz olabilir. Hastalık evlilikten önce biliniyor ama sizden gizlendiyse, aldatma nedeniyle evliliğin iptali de gündeme gelebilir. İptal davalarının süreleri ve sonuçları boşanmadan farklıdır; bu nedenle hastalığın ne zaman başladığı dosyanın yönünü belirler.

Akıl Hastalığı Sebebiyle Boşanmada Genel Boşanma Sebebine Dayanılması Sorunu

Türk Medeni Kanunu’nun 165. maddesinde düzenlenen akıl hastalığı sebebiyle boşanma için kanunda öngörülen koşulların birlikte gerçekleşmesi gerekir. Bu koşulların sağlanamadığı durumlarda, evlilik birliğinin fiilen sürdürülemez hâle gelmiş olması, eşlerden birinin TMK m. 166 kapsamında boşanma talep edip edemeyeceği sorusunu gündeme getirir.

Coşkun Çaldağ, Türk Medeni Kanunu’na Göre Akıl Hastalığı Sebebiyle Boşanma başlıklı çalışmasında bu soruna dikkat çekmektedir. Yazara göre, akıl hastalığına özgü boşanma koşullarının gerçekleşmediği hâllerde genel boşanma sebebine başvurulması teorik olarak bir seçenek oluşturabilse de Yargıtay’ın kusur unsuruna ilişkin yaklaşımı bu imkânı önemli ölçüde sınırlandırmaktadır. Zira TMK m. 166/1 kapsamında boşanma kararı verilebilmesi için davalı eşe en azından bir miktar kusur yüklenebilmesi gerektiği kabul edildiğinde, hastalığın etkisiyle ortaya çıkan ve iradi olmayan davranışlar nedeniyle akıl hastası eşin kusurlu sayılmaması, genel boşanma sebebine dayanılmasını da güçleştirmektedir.

Bu yaklaşım, akıl hastalığı sebebiyle özel boşanma koşullarının gerçekleşmediği, ancak ortak yaşamın diğer eş açısından katlanılamaz hâle geldiği durumlarda hukuki bir sorun ortaya çıkarmaktadır. Böylece eşin evlilik birliğini sürdürmesi beklenemese dahi, kusur şartına ilişkin yorum nedeniyle boşanma talebinin kabul edilmesi mümkün olmayabilir.

Akıl Hastalığı Nedeniyle Boşanmada Tazminat, Nafaka ve Velayet

Akıl hastalığı nedeniyle açılan davada tazminat kuralları diğer boşanma sebeplerinden önemli ölçüde ayrılır. Akıl hastalığı olan eşin davranışları iradi olmadığından ona kusur yüklenemez; bu nedenle davacı eş, hasta eşten maddi veya manevi tazminat isteyemez. Aşağıdaki genel kurallar ancak hasta olmayan eşin kusurlu davranışları varsa, hasta eş lehine gündeme gelebilir.

Nafaka bakımından ise durum tersine dönebilir: Kusuru bulunmayan hasta eş, boşanma yüzünden yoksulluğa düşecekse lehine yoksulluk nafakası bağlanabilir. Bu talep vasi aracılığıyla ileri sürülür. Çocuğun bakımını üstlenemeyecek durumdaki hasta eşe velayet verilmez; mahkeme çocuğun üstün yararını esas alır ve akıl hastalığı olan ebeveynle kişisel ilişkiyi, çocuğun güvenliğini gözeterek düzenler. Mal paylaşımı ise kusurdan bağımsız yapılır ve hasta eşin payını vasi takip eder.

Maddi Tazminat

Türk Medeni Kanunu’nun 174. maddesinin ilk fıkrasına göre mevcut veya beklenen menfaatleri boşanma yüzünden zedelenen kusursuz veya daha az kusurlu taraf, kusurlu taraftan uygun bir maddi tazminat isteyebilir. Genel olarak maddi tazminat; eşin sağladığı geçimden, sağlık güvencesinden, oturulan evden veya evlilik sürseydi elde edilecek haklardan yoksun kalmanın karşılığıdır. Zararın kuruşu kuruşuna ispatı gerekmez; hâkim tarafların durumuna göre hakkaniyete uygun bir miktar belirler.

Manevi Tazminat

Aynı maddenin ikinci fıkrasına göre boşanmaya sebep olan olaylar yüzünden kişilik hakkı saldırıya uğrayan taraf, kusurlu olan diğer taraftan manevi tazminat olarak uygun miktarda para ödenmesini isteyebilir. Akıl hastalığı nedeniyle açılan davalarda manevi tazminat ancak hasta eşin kişilik haklarına diğer eş tarafından saldırı varsa hasta eş lehine gündeme gelir; manevi tazminat genel olarak yaşanan üzüntünün, onur kırıklığının ve ruhsal yıpranmanın bir ölçüde giderilmesini amaçlar.

Tazminat Miktarını Neler Belirler?

  • Kusurun ağırlığı ve olayların niteliği
  • Tarafların gelir durumu, malvarlığı ve sosyal konumu
  • Evliliğin süresi ve tarafların yaşı
  • Kişilik haklarına yapılan saldırının ağırlığı ve sürekliliği
  • Paranın alım gücü; tazminat zenginleşme aracı olmamalı, caydırıcı ve tatmin edici olmalıdır

Tazminat Nasıl ve Ne Zaman İstenir?

Maddi ve manevi tazminat boşanma dava dilekçesinde birlikte istenebilir. Boşanma davasında istenmemişse, boşanma kararının kesinleşmesinden itibaren bir yıl içinde ayrı bir davayla istenebilir (TMK m. 178). Hükmedilen tazminat, kararın kesinleşmesinden itibaren işleyecek yasal faiziyle birlikte tahsil edilir. Maddi tazminat toptan veya irat biçiminde ödenebilir; manevi tazminat ise toptan ödenir (TMK m. 176). Eşit kusur tespit edilirse taraflar birbirinden tazminat isteyemez.

Tazminat hesaplamasına ilişkin ayrıntılar için boşanmada maddi ve manevi tazminat yazımıza bakabilirsiniz.

Akıl Hastalığı Nedeniyle Boşanma: Kısa Özet

  • Akıl hastalığı nedeniyle boşanma için hastalığın iyileşmez olduğu resmî sağlık kurulu raporuyla tespit edilmelidir.
  • Akıl hastalığı olan eşe yargılama sırasında vasi atanır ve dava vasiye karşı yürütülür.
  • Akıl hastalığı olan eşin davranışları kusur sayılmaz; ondan tazminat istenemez.
  • Akıl hastalığı olan eşe karşı şiddetli geçimsizlik davası açmak, davanın reddine yol açabilir.
  • Akıl hastalığı olan kusursuz eş lehine yoksulluk nafakası bağlanabilir.
  • Akıl hastalığı evlilikten önce varsa ve gizlendiyse evliliğin iptali de gündeme gelebilir.

Akıl Hastalığı Nedeniyle Boşanma Dilekçesi Örneği

Aşağıdaki örnek, eşinin iyileşmesi mümkün olmayan akıl hastalığı nedeniyle TMK m. 165’e dayanarak dava açacak bir davacı için hazırlanmıştır. Hasta eşin kusuru bulunmadığından bu dilekçede tazminat talep edilmez.

Aşağıdaki dilekçe örneği genel bilgilendirme amaçlıdır; her dosyanın koşulları farklı olduğundan dilekçenin somut olaya göre düzenlenmesi gerekir.

İSTANBUL ( … ) NÖBETÇİ AİLE MAHKEMESİ HAKİMLİĞİ’NE

DAVACI          : ……………………… (T.C. Kimlik No: ………………)
ADRES           : ………………………………………………
VEKİLİ           : Av. ……………………… (Adres: …………………………)

DAVALI          : ……………………… (T.C. Kimlik No: ………………)
ADRES           : ………………………………………………
VASİSİ           : (Atanmışsa) ……………… / (Atanmamışsa vasi atanması için vesayet makamına bildirim yapılmasını talep ederiz.)

KONU            : Akıl hastalığı nedeniyle boşanma (TMK m. 165) ve velayet taleplerimizden ibarettir.

AÇIKLAMALAR     :

1. Müvekkil ile davalı …/…/…… tarihinde evlenmiş olup bu evlilikten …………… isimli müşterek çocukları dünyaya gelmiştir.

2. Davalı, …… yılından bu yana ……………… tanısıyla tedavi görmektedir. Davalı bu süre içinde birçok kez yatarak tedavi görmüş, ancak hastalığında kalıcı bir iyileşme sağlanamamıştır (EK-4 tedavi kayıtları).

3. Davalının hastalığı nedeniyle ortak hayat müvekkil için çekilmez hâle gelmiştir. Davalı zaman zaman müvekkili ve çocuğu tanımamakta, kendisine ve çevresine zarar verebilecek davranışlar sergilemektedir.

4. Davalının hastalığının geçmesine olanak bulunmadığının resmî sağlık kurulu raporuyla tespiti için davalının tam teşekküllü bir devlet veya üniversite hastanesine sevkini talep ederiz.

5. Davalının ayırt etme gücünden yoksun olduğu anlaşılırsa, kendisine vasi atanması için vesayet makamına bildirimde bulunulmasını ve davanın vasi aracılığıyla yürütülmesini talep ederiz.

6. Müşterek çocuğun bakım ve gözetimini davalının sağlık durumu nedeniyle müvekkil tek başına üstlenmektedir; velayetin müvekkile verilmesi çocuğun üstün yararınadır.

HUKUKİ SEBEPLER : TMK m. 165, 169, 182, 404 vd.; HMK ve ilgili mevzuat.

DELİLLER        :
1. Nüfus kayıtları
2. Davalının tedavi gördüğü hastanelerin kayıtları (celbini talep ederiz)
3. Resmî sağlık kurulu raporu
4. Tanık beyanları
5. Sosyal inceleme raporu
6. Karşı tarafın delillerine karşı delil bildirme ve her türlü yasal delil hakkımız saklıdır.

SONUÇ VE İSTEM  : Yukarıda açıklanan ve re’sen gözetilecek nedenlerle;

1. Davalının resmî sağlık kuruluna sevkine ve gerekirse vasi atanması için vesayet makamına bildirimde bulunulmasına,
2. Taraflar arasındaki evliliğin TMK m. 165 uyarınca boşanmalarına,
3. Müşterek çocuğun velayetinin müvekkile verilmesine,
4. Davalının durumu da gözetilerek müşterek çocuk için uygun miktarda iştirak nafakasına hükmedilmesine,
5. Yargılama giderlerinin davalı tarafa yükletilmesine

karar verilmesini vekâleten saygılarımla arz ve talep ederim. …/…/2026

Davacı Vekili
Av. ………………………
(İmza)

EKLER :
1. Vukuatlı nüfus kayıt örneği
2. Vekâletname örneği
3. Tanık listesi
4. Tedavi kayıtları ve raporlar

Bu örnek yalnızca genel bir fikir vermek içindir. Akıl hastalığı nedeniyle açılan davalarda yoksulluk nafakası hasta eş lehine de gündeme gelebileceğinden, talepleriniz dosyanıza göre belirlenmelidir. Dilekçenizi bir avukata kontrol ettirmeniz önerilir.

Sık Sorulan Sorular

Eşimin psikiyatrik tedavi görmesi boşanma sebebi midir?

Tek başına değildir. Tedavi gören ve iyileşme ihtimali bulunan bir rahatsızlık TMK m. 165’in şartlarını karşılamaz. Hastalığın kalıcı olduğu ve ortak hayatı çekilmez kıldığı resmî sağlık kurulu raporuyla tespit edilmelidir.

Akıl hastası eşimden tazminat isteyebilir miyim?

Hayır. Akıl hastasının davranışları iradi olmadığından kusurlu sayılmaz ve tazminata mahkûm edilemez.

Akıl hastası eşim nafaka alabilir mi?

Evet, şartları varsa. Kusuru bulunmayan hasta eş boşanma nedeniyle yoksulluğa düşecekse lehine yoksulluk nafakası bağlanabilir.

Rapor hangi hastaneden alınır?

Mahkeme davalıyı tam teşekküllü bir devlet veya üniversite hastanesinin sağlık kuruluna sevk eder. Özel muayenehane raporları tek başına yeterli değildir.

İlgili Yazılar

Yasal Dayanak ve Kaynaklar

  • 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, m. 165, 166, 174, 175
  • Yargıtay 2. HD, 14.01.2013, E. 2012/13045, K. 2013/285
  • Yargıtay 2. HD, 07.06.2007, E. 2006/20487

Bu yazıdaki bilgiler genel niteliktedir ve 27 Ekim 2026 itibarıyla günceldir. Her dosyanın koşulları farklı olduğundan somut durumunuz için bir avukattan görüş almanız gerekir.

Bizi Arayın