İçeriğe geç

Endikasyon Dışı İlaç Başvurusu: Nedir, Nasıl Yapılır, SGK Öder mi? (2026)

Kısa cevap: Endikasyon dışı ilaç, Türkiye’de ruhsatlı bir ilacın onaylı kullanım alanı (endikasyonu) dışında, örneğin farklı bir hastalıkta, farklı bir tedavi basamağında veya prospektüs dışı dozda kullanılmasıdır. Endikasyon dışı ilaç başvurusunu yalnızca tedaviyi yürüten hekim yapar; başvuru TİTCK’ya elektronik sistem (REİYS) veya posta yoluyla, Ek-1 Talep Formu, sağlık kurulu raporu, Ek-2 Bilgilendirilmiş Hasta Olur Formu, epikriz ve bilimsel literatürle yapılır. Onay hasta bazında verilir. TİTCK onayı ilacın kullanılmasına izin verir; SGK’nın ödemesi için ayrıca başvuru gerekir. Ret hâlinde 60 gün içinde idare mahkemesinde dava açılabilir.

Bu yazı, kanser ilacı davası rehberimizin bir parçasıdır. Türkiye’de ruhsatı olmayan ilaçlar için yurt dışı ilaç başvurusu yazımıza bakabilirsiniz.

Onkoloji, romatoloji ve nadir hastalıklarda tedaviler çok hızlı gelişir; bir ilacın Türkiye’deki ruhsatı ise bilimsel gelişmelerin gerisinde kalabilir. Bu nedenle hekimler sıklıkla ruhsatlı bir ilacı onaylı endikasyonu dışında kullanmak zorunda kalır. Hasta ve yakınları ise “endikasyon dışı ne demek”, “başvuruyu kim yapar”, “Ek-2 formu nedir” ve “SGK öder mi” sorularıyla karşılaşır. Aşağıda endikasyon dışı ilaç başvurusunun tüm adımlarını, gerekli formları, onaydan sonra SGK ödemesini ve ret hâlinde başvurulacak hukuki yolları açıklıyoruz.

Endikasyon dışı ilaç başvurusu nasıl yapılır - TİTCK onayı ve SGK ödemesi

Hukuki destek: SGK kanser ilacı ve sağlık hukuku alanındaki süreçler ve dava vekilliği hakkında bilgi için İstanbul SGK kanser ilacı avukatı sayfamızı inceleyebilirsiniz.

İçindekiler

Endikasyon Dışı Ne Demek?

Endikasyon, bir ilacın ruhsatında yer alan ve hangi hastalık, hangi hasta grubu ve hangi dozda kullanılacağını gösteren onaylı kullanım alanıdır. TİTCK’nın Endikasyon Dışı İlaç Kullanımı Kılavuzu (18.07.2014, son değişiklik 08.02.2019), endikasyon dışı kullanımı ilacın ülkemizde onaylanmış endikasyonu dışındaki her türlü kullanımı olarak tanımlar. Sık görülen örnekler şunlardır:

  • Akciğer kanseri için ruhsatlı bir immünoterapi ilacının başka bir kanser türünde kullanılması,
  • İkinci basamak tedavide onaylı bir ilacın birinci basamakta kullanılması,
  • Yetişkinler için ruhsatlı bir ilacın çocuklarda kullanılması,
  • Prospektüsteki dozun veya kullanım süresinin dışına çıkılması,
  • Nadir hastalıklarda, hastalık için ruhsatlı hiçbir ilaç bulunmaması nedeniyle başka bir ilacın kullanılması.

Endikasyon dışı kullanım, ilacın Türkiye’de ruhsatlı olmasını gerektirir. İlaç Türkiye’de hiç ruhsatlı değilse veya piyasada bulunmuyorsa, endikasyon dışı başvuru değil, yurt dışı ilaç başvurusu yapılır.

Endikasyon Dışı İlaç Başvurusu Nasıl Yapılır?

  1. Başvuruyu hekim yapar: Başvuru, tedaviyi yürüten hekimin imzası, kaşesi veya elektronik imzasıyla yapılır. Hasta, hasta yakını veya eczacı başvuru formlarını dolduramaz.
  2. Başvuru kanalı: TİTCK’nın REİYS sistemi üzerinden elektronik olarak veya posta yoluyla Ankara’daki TİTCK’ya.
  3. Değerlendirme: Başvuru, TİTCK bünyesindeki İlaçların Kişisel Tedavide Kullanımını Değerlendirme Komisyonu tarafından güncel bilimsel veriler ve hastanın durumu gözetilerek incelenir.
  4. Ölçüt: Kılavuza göre endikasyon dışı kullanım, ancak bilimsel verilere göre onaylı seçeneklere karşı belirgin bir avantaj sağlıyorsa değerlendirilir.
  5. Sonuç: Onay hasta bazında verilir; başka hastalar için emsal oluşturmaz. TİTCK, hastanın klinik durumu değişirse onayı iptal edebilir veya doz ve süreyi değiştirebilir.

TİTCK’nın yayımladığı “Ek Onay Alınmadan Kullanılabilecek Endikasyon Dışı İlaç Listesi”ndeki ilaçlar, listede belirtilen endikasyonlarda hasta bazında ayrı başvuru yapılmadan kullanılabilir. Bu nedenle endikasyon dışı ilaç başvurusu yapmadan önce ilacın bu listede olup olmadığı kontrol edilmelidir.

Endikasyon Dışı İlaç Başvurusu İçin Gerekli Belgeler

BelgeAçıklama
Ek-1 Talep FormuHekimin doldurup imzaladığı başvuru formu; ilacın etken maddesi, dozu, süresi ve gerekçesi yazılır
Sağlık kurulu raporu veya ilaç kullanım raporuTanı, evre, önceki tedaviler ve ilacın neden gerektiği; onkoloji ilaçlarında tıbbi onkoloji veya hematoloji uzmanının yer aldığı kurul raporu
Ek-2 Bilgilendirilmiş Hasta Olur FormuHastanın veya kanuni temsilcisinin, endikasyon dışı kullanımın fayda ve riskleri hakkında bilgilendirildiğini ve onay verdiğini gösteren form; bazı ilaçlar için özel onam formları (Ek-2a, 2b, 2c) kullanılır
Bilimsel literatürİlacın bu endikasyondaki etkinlik ve güvenliğini gösteren, kanıt düzeyi yüksek yayınlar (faz çalışmaları, uluslararası kılavuzlar)
EpikrizDaha önce uygulanan tedaviler, bunlara verilen yanıt ve güncel laboratuvar değerleri
Ek tetkiklerTİTCK gerekirse biyopsi, histopatoloji veya genetik test sonuçlarını isteyebilir

Eksik belgeyle yapılan endikasyon dışı ilaç başvurusu değerlendirme dışı kalabilir veya ek bilgi istenmesi nedeniyle uzar. Özellikle bilimsel literatürün hastanın durumuyla doğrudan ilgili olması ve önceki tedavilerin neden yetersiz kaldığının epikrizde açıkça yazılması, onay ihtimalini artırır.

Ek-2 Bilgilendirilmiş Hasta Olur Formu Nedir?

Ek-2, endikasyon dışı kullanımın hastaya açıklandığını ve hastanın bu tedaviyi kabul ettiğini belgeleyen onam formudur. Formda ilacın onaylı endikasyonu dışında kullanılacağı, beklenen yarar, olası yan etkiler ve alternatif tedaviler hasta tarafından anlaşılır şekilde yer alır. Form hasta veya kanuni temsilcisi ile hekim tarafından imzalanır. Tedavinin devamı için yapılan başvurularda Ek-1 yeniden doldurulmaz; Ek-2 ile birlikte Etkililik ve Yan Etki Geri Bildirim Formu (Ek-3) sunulur.

Onay Süresi, Devam Başvurusu ve Tedavinin Sonlandırılması

  • Devam başvurusu: Hasta tedaviden fayda görüyorsa, mevcut onayın son ayı içinde devam başvurusu yapılır.
  • Geriye dönük başvuru: Onay alınmadan başlanmış tedaviler için geriye dönük başvurular, TİTCK tıbbi aciliyet bulunduğunu kabul etmedikçe değerlendirilmez. Bu nedenle tedaviye onaydan önce başlanmamalıdır.
  • Sonlandırma bildirimi: Tedavi hastalığın ilerlemesi, ölüm, alerji veya ciddi yan etki nedeniyle sona ererse hekim, gerekçesiyle birlikte 5 iş günü içinde TİTCK’ya yazılı bildirim yapar.

Endikasyon Dışı Onay Alınan İlacı SGK Öder mi?

TİTCK onayı ilacın hastada kullanılmasına izin verir; ödeme ise SGK’nın ayrı bir kararıdır. SUT m. 4.1.4/4, ruhsatlı endikasyonlar ve prospektüs dozları dışındaki kullanımın Sağlık Bakanlığı onayına bağlı olduğunu düzenler. Bu hüküm 2016, 2022, 2023 ve 2024 yıllarında değiştirildiğinden, her dosyada başvuru tarihindeki metin esas alınmalıdır. Uygulamada SGK, onay tarihinde ilacın ilgili endikasyonda geri ödeme kapsamında olup olmadığına ve SUT’taki diğer koşulların sağlanıp sağlanmadığına bakmaktadır.

Onay, ödeme talebinin en güçlü dayanağıdır. Danıştay 10. Dairesi, 30.09.2024 tarihli, E. 2020/5431, K. 2024/3496 sayılı kararında, Sağlık Bakanlığınca endikasyon dışı kullanım onayı verilen nivolumab (Opdivo) bedelinin SUT m. 4.1.4/4’ün ilgili bentleri gereğince karşılanması gerektiğine hükmederek SGK’nın ödememe işlemini iptal etmiştir. Kabakçı da SUT’un hekimin tedavi tercihini SGK’nın finansman yetkisine bağlayan yapısını eleştirerek ölçütün hekimin tıbbi gereklilik değerlendirmesi olması gerektiğini savunur; endikasyon dışı onay, bu gerekliliğin bir kamu otoritesince teyidi anlamına gelir.

DurumSGK ödemesiYapılacak işlem
TİTCK onayı var, ilaç bu endikasyonda geri ödeme kapsamındaGenellikle ödenirReçete, rapor ve onay yazısıyla eczaneye başvuru
TİTCK onayı var, ödeme koşulu yok veya SGK reddettiÖdenmeyebilirSGK’ya yazılı başvuru, ret hâlinde iş mahkemesinde dava
TİTCK onayı yokÖdenmezÖnce TİTCK onayı alınmalı veya ret kararına karşı dava açılmalı

Endikasyon Dışı İlaç Başvurusu Reddedilirse Ne Yapılır?

  • Bilimsel itiraz: Hekim, güncel bilimsel yayın ve uluslararası kılavuzlarla desteklenen gerekçeli bir itirazla başvurunun yeniden değerlendirilmesini isteyebilir.
  • İptal davası: TİTCK’nın ret kararı bir idari işlem olduğundan, tebliğden itibaren 60 gün içinde idare mahkemesinde iptal davası açılabilir (İYUK m. 7). Dava, işlemi yapan merciin bulunduğu Ankara’daki idare mahkemesinde görülür; dilekçe hastanın bulunduğu yer idare mahkemesine verilerek gönderilmesi de sağlanabilir (İYUK m. 4).
  • Yürütmenin durdurulması: Dava açmak ret kararını kendiliğinden durdurmaz. İşlemin açıkça hukuka aykırı olduğu ve uygulanması hâlinde telafisi güç zarar doğacağı gösterilerek yürütmenin durdurulması istenmelidir (Anayasa m. 125/5; İYUK m. 27).
  • SGK davasıyla birlikte planlama: Yargıtay 10. Hukuk Dairesinin yakın tarihli kararlarında, SGK’ya karşı açılan davada TİTCK reddine karşı idari dava açılıp açılmadığının araştırılmasının istendiği görülmektedir. Bu nedenle iki süreç birlikte yürütülmelidir. Ayrıntılar için kanser ilacı davasında görevli mahkeme yazımıza bakabilirsiniz.

Sık Sorulan Sorular

Endikasyon dışı ne demek?

Endikasyon dışı, ruhsatlı bir ilacın onaylı kullanım alanı dışında, örneğin farklı bir hastalıkta, farklı bir tedavi basamağında, farklı yaş grubunda veya prospektüs dışı dozda kullanılmasıdır.

Endikasyon dışı ilaç başvurusunu kim yapar?

Yalnızca tedaviyi yürüten hekim yapar. Başvuru TİTCK’ya REİYS sistemi veya posta yoluyla gönderilir. Hasta, yakınları veya eczacı başvuru yapamaz.

Endikasyon dışı onam formu (Ek-2) nedir?

Ek-2 Bilgilendirilmiş Hasta Olur Formu, hastanın endikasyon dışı kullanımın fayda ve riskleri hakkında bilgilendirildiğini ve tedaviyi kabul ettiğini gösteren, hasta ve hekim tarafından imzalanan formdur.

Endikasyon dışı ilaç listesi nedir?

TİTCK’nın “Ek Onay Alınmadan Kullanılabilecek Endikasyon Dışı İlaç Listesi”, listede belirtilen ilaçların belirtilen endikasyonlarda hasta bazında ayrı onay alınmadan kullanılabilmesini sağlar.

Endikasyon dışı onay alınan ilacı SGK öder mi?

Onay ödemenin otomatik yapılacağı anlamına gelmez; SGK’ya ayrıca başvurmak gerekebilir. Danıştay 10. Dairesi, onay verilen nivolumab bedelinin SUT m. 4.1.4/4 gereğince karşılanması gerektiğine hükmetmiştir (30.09.2024, E. 2020/5431).

Endikasyon dışı başvuru reddedilirse ne olur?

Hekim bilimsel gerekçeyle itiraz edebilir. Ayrıca ret kararına karşı tebliğden itibaren 60 gün içinde idare mahkemesinde iptal davası açılabilir ve yürütmenin durdurulması istenebilir.

Endikasyon Dışı Başvurunun Reddine Karşı İptal Davası Dilekçesi Örneği

Aşağıdaki örnek, TİTCK’nın endikasyon dışı ilaç kullanım başvurusunu reddetmesi üzerine açılacak, yürütmenin durdurulması talepli iptal davası için genel bir şablondur.

Aşağıdaki dilekçe örneği genel bilgilendirme amaçlıdır; her dosyanın koşulları farklı olduğundan dilekçenin somut olaya göre düzenlenmesi gerekir.

ANKARA NÖBETÇİ İDARE MAHKEMESİ BAŞKANLIĞI'NA
(Gönderilmek üzere ........ Nöbetçi İdare Mahkemesi Başkanlığına)

YÜRÜTMENİN DURDURULMASI TALEPLİDİR

DAVACI            : Ad Soyad (T.C. Kimlik No: ...........)
VEKİLİ            : Av. ...........
DAVALI            : Sağlık Bakanlığı – Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu Başkanlığı / ANKARA

DAVA KONUSU       : ........ etken maddeli ........ isimli ilacın davacıda endikasyon dışı kullanımına ilişkin başvurunun reddine dair ../../2026 tarihli ve ........ sayılı işlemin öncelikle yürütmesinin durdurulması ve iptali talebidir.
TEBLİĞ TARİHİ     : ../../2026

AÇIKLAMALAR       :

1. Davacı ........ tanısıyla ........ Üniversitesi Hastanesinde tedavi görmektedir. Uygulanan ........ ve ........ tedavilerine rağmen hastalık ilerlemiştir.

2. Tedaviyi yürüten hekim ../../2026 tarihinde Ek-1 Talep Formu, sağlık kurulu raporu, Ek-2 Bilgilendirilmiş Hasta Olur Formu, epikriz ve bilimsel literatürle davalı idareye başvurmuştur.

3. Davalı idare, ../../2026 tarihli işlemle başvuruyu “........” gerekçesiyle reddetmiştir. Oysa ilacın bu endikasyonda kullanımı uluslararası kılavuzlarda yer almakta ve faz III çalışmalarla desteklenmektedir. Ret işlemi, Endikasyon Dışı İlaç Kullanımı Kılavuzundaki belirgin avantaj ölçütü yönünden gerekçesiz ve bilimsel verilere aykırıdır.

4. Davacının alternatif tedavi seçeneği kalmamış olup işlemin uygulanması hâlinde telafisi güç ve imkânsız zararlar doğacaktır. Anayasa m. 17 ve 56 gereği yürütmenin teminatsız olarak durdurulması gerekmektedir (İYUK m. 27).

HUKUKİ SEBEPLER   : Anayasa m. 17, 56, 125; 2577 sayılı İYUK m. 2, 4, 7, 27; SUT m. 4.1.4; Endikasyon Dışı İlaç Kullanımı Kılavuzu ve ilgili mevzuat.

DELİLLER          : Ret işlemi ve tebliğ belgesi, başvuru dosyası, sağlık kurulu raporu, epikriz, bilimsel yayınlar, bilirkişi incelemesi ve her türlü yasal delil.

SONUÇ VE İSTEM    : Yukarıda açıklanan nedenlerle; dava konusu işlemin öncelikle teminatsız olarak yürütmesinin durdurulmasına, yargılama sonunda iptaline, yargılama giderleri ile vekâlet ücretinin davalı idareye yükletilmesine karar verilmesini vekâleten saygıyla arz ve talep ederiz. ../../2026

                                                Davacı Vekili
                                                Av. ...........
                                                (e-imzalıdır)

Not: Bu dilekçe örneği bilgilendirme amaçlıdır. 60 günlük dava açma süresi hak düşürücüdür; tebliğ tarihini ve süreyi bir avukatla birlikte kontrol etmeniz önerilir.

Kanser İlacı Davası Rehberi: Tüm Yazılar

Kaynakça

  1. TİTCK, Endikasyon Dışı İlaç Kullanımı Kılavuzu (18.07.2014, son değişiklik 08.02.2019).
  2. Kabakçı, Mahmut: “Sağlık Uygulama Tebliğinde Sağlık Hakkı”, Çalışma ve Toplum, C. 3, S. 74, 2022, s. 1769-1796.
  3. Azimli Çilingir, Gülcan: “Ücretsiz Sağlık Hizmetlerinde Sağlık Uygulama Tebliği’nin Rolü”, Başkent Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. 11, S. 2, 2025, s. 691-717.
  4. Danıştay 10. D., 30.09.2024, E. 2020/5431, K. 2024/3496.
  5. Sağlık Uygulama Tebliği m. 4.1.4; 2577 sayılı İYUK m. 4, 7, 27; Anayasa m. 17, 56, 125.

Yasal Dayanak ve Kaynaklar

Bizi Arayın