İçeriğe geç

Tenkis Davası 2026: Saklı Pay, Hesaplama ve Dava Süresi

Bu yazı Miras Hukuku rehber serisinin bir parçasıdır. Dava vekilliği: İstanbul miras avukatı

Kısa cevap: Tenkis davası, miras bırakanın vasiyetname, miras sözleşmesi veya sağlığında yaptığı bağışlarla mirasçıların saklı paylarını zedelemesi halinde, bu tasarrufların saklı payı karşılayacak ölçüde indirilmesi için açılır. Saklı pay altsoy için yasal payın yarısı, ana ve babanın her biri için dörtte biri; sağ kalan eş için altsoy veya ana-baba ile birlikte yasal payın tamamı, diğer hallerde dörtte üçüdür. Dava, saklı payın zedelendiğinin öğrenilmesinden itibaren 1 yıl, her halde vasiyetnamenin açılmasından veya mirasın açılmasından itibaren 10 yıl içinde, miras bırakanın son yerleşim yeri asliye hukuk mahkemesinde açılmalıdır.

Tenkis davası, miras hukukunun en çok merak edilen ve en çok yanlış anlaşılan davalarından biridir. Bir ebeveynin tüm mal varlığını çocuklarından yalnızca birine bırakması, ikinci eşine vasiyet etmesi ya da ölümünden kısa süre önce mallarını bir yakınına bağışlaması, diğer mirasçıların “bize hiçbir şey kalmadı” demesine yol açar. Türk Medeni Kanunu (TMK) bu durumda yakın mirasçılara saklı pay adı verilen ve miras bırakanın dokunamayacağı bir güvence tanır. Tenkis davası, bu güvencenin hayata geçirilmesini sağlar.

Bu rehberde saklı payın ne olduğunu, kimlerin tenkis davası açabileceğini, hangi tasarrufların tenkise tabi olduğunu, hesaplamanın nasıl yapıldığını, dava sürelerini ve tenkis davasının muris muvazaası davasından farkını anlatıyoruz.

Hukuki destek: Miras hukuku alanındaki süreçler ve dava vekilliği hakkında bilgi için İstanbul miras avukatı sayfamızı inceleyebilirsiniz.

İçindekiler

Saklı Pay Nedir?

Miras bırakan, mal varlığı üzerinde ölüme bağlı tasarruflarla (vasiyetname, miras sözleşmesi) dilediği gibi tasarruf edebilir; ancak bu özgürlük sınırsız değildir. Kanun, bazı yakın mirasçılar için yasal miras paylarının belirli bir kısmını saklı pay olarak korur. Miras bırakanın serbestçe tasarruf edebileceği kısma ise tasarruf oranı denir.

TMK m.506’ya göre saklı paylar şöyledir:

Saklı paylı mirasçıSaklı pay
Altsoy (çocuklar, torunlar)Yasal miras payının yarısı
Ana ve babanın her biriYasal miras payının dörtte biri
Sağ kalan eş (altsoy veya ana-baba zümresiyle birlikte)Yasal miras payının tamamı
Sağ kalan eş (diğer hallerde)Yasal miras payının dörtte üçü

Kardeşlerin saklı payı, 2007 yılında yapılan kanun değişikliğiyle kaldırılmıştır. Bu nedenle bugün kardeşler, miras bırakanın tüm malvarlığını başkasına bırakması halinde tenkis davası açamaz. Yasal miras paylarının nasıl belirlendiğini görmek için miras payı hesaplama aracımızı kullanabilirsiniz.

Saklı pay, miras bırakanın iradesine karşı mirasçıyı koruyan bir sınırdır; ancak kendiliğinden işlemez. Saklı payı zedelenen mirasçı dava açmazsa, vasiyet veya bağış olduğu gibi geçerliliğini korur.

Kimler Tenkis Davası Açabilir?

Tenkis davasını, saklı payı zedelenen mirasçı açar. Bu kişiler; miras bırakanın çocukları ve onların altsoyu, ana ve babası ile sağ kalan eşidir. Saklı paylı mirasçının ölmesi halinde, onun mirasçıları da dava hakkını kullanabilir. Saklı paylı mirasçının iflası halinde iflas idaresi ve mirasın açılmasından önce mirasçının elinde ödemesiz belgesi bulunan alacaklıları da kanunda öngörülen şartlarla tenkis davası açabilir.

Mirastan feragat sözleşmesi yapmış olan mirasçı ise, feragat ettiği ölçüde tenkis davası açamaz. Kanuni sebeplerle mirasçılıktan çıkarılan (ıskat edilen) mirasçının da saklı pay hakkı ortadan kalkar; ancak ıskatın geçerliliği tartışılabilir ve ıskat sebebinin gerçekliği, ıskatı ileri sürenlerce ispatlanmalıdır.

Hangi Tasarruflar Tenkise Tabidir?

Ölüme bağlı tasarruflar: Vasiyetname ve miras sözleşmesiyle yapılan kazandırmalar, saklı payları zedelediği ölçüde tenkise tabidir. Örneğin bir annenin tüm malvarlığını vasiyetnameyle tek bir çocuğuna bırakması veya bir babanın evini ikinci eşine vasiyet etmesi bu kapsamdadır.

Sağlararası kazandırmalar (TMK m.565): Miras bırakanın sağlığında yaptığı her bağış tenkise tabi değildir. Kanun tenkise tabi sağlararası kazandırmaları şöyle sayar:

  • Mirasçılık payına mahsuben yapılan ve mahsuba tabi tutulmayacak olan kazandırmalar (örneğin çeyiz, kuruluş sermayesi, malvarlığının devri, borçtan kurtarma)
  • Mirasçılık payının tasfiyesi karşılığında yapılan kazandırmalar
  • Miras bırakanın serbestçe dönme hakkını saklı tutarak yaptığı bağışlamalar
  • Miras bırakanın ölümünden önceki bir yıl içinde yaptığı bağışlamalar (olağan hediyeler hariç)
  • Saklı pay kurallarından kaçınmak amacıyla yapıldığı açık olan tasarruflar

Son bent uygulamada özellikle önemlidir: Miras bırakanın, diğer mirasçılarını mirastan yoksun bırakmak amacıyla yıllar önce yaptığı bir bağış da, bu amaç açıkça ortaya konabiliyorsa tenkise tabi olabilir. Bu amacın ispatı, bağışın zamanı, miktarı, miras bırakanın diğer mirasçılarla ilişkisi ve tanık beyanlarıyla yapılır.

Saklı payınız zedelendi mi?

Vasiyetnameyi, tapu kayıtlarını ve bağışları inceleyip tenkis veya muris muvazaası yollarından hangisinin size uygun olduğunu belirleyelim.

WhatsApp üzerinden Av. Arzu Yılmaz’a yazın →

Tenkis Hesabı Nasıl Yapılır?

Tenkis hesabı birkaç aşamadan oluşur:

  1. Terekenin net değeri: Miras bırakanın ölüm günündeki tüm malvarlığı tespit edilir; borçlar, cenaze giderleri, terekenin mühürlenmesi ve defter tutma giderleri ile miras bırakanla birlikte yaşayanların üç aylık bakım giderleri düşülür (TMK m.507).
  2. Tenkise tabi kazandırmaların eklenmesi: Tenkise tabi sağlararası kazandırmaların değeri, terekeye hesaben eklenir. Böylece tasarruf oranının hesaplanacağı matrah bulunur.
  3. Saklı payların belirlenmesi: Her saklı paylı mirasçının yasal payı ve saklı pay oranı bu matraha uygulanır.
  4. Zedelenmenin tespiti: Mirasçının eline geçen değer, saklı payından azsa aradaki fark tenkis edilecek miktardır.

Örnek: Bir babanın vefatında eşi ve iki çocuğu hayatta olsun. Terekenin net değeri 4.000.000 TL ve baba bu malvarlığının tamamını vasiyetnameyle çocuklarından birine bırakmış olsun. Yasal paylar eş için 1/4, çocukların her biri için 3/8’dir. Saklı paylar; eş için yasal payın tamamı olan 1/4 (1.000.000 TL), her çocuk için yasal payın yarısı olan 3/16’dır (750.000 TL). Bu durumda eş 1.000.000 TL, vasiyetten yararlanamayan çocuk 750.000 TL değerinde tenkis isteyebilir. Kalan kısım, miras bırakanın tasarruf oranı içinde kaldığından vasiyet bu kısım için geçerlidir.

Gerçek dosyalarda malların değeri, ölüm tarihine göre bilirkişi tarafından belirlenir. Bağışlanan taşınmazların değeri ise kural olarak miras bırakanın ölüm tarihindeki değeri üzerinden hesaba katılır.

Tüm Malvarlığının Eşe veya Bir Çocuğa Bırakılması

Uygulamada en sık karşılaşılan iki durum, miras bırakanın tüm malvarlığını sağ kalan eşine bırakması veya çocuklarından yalnızca birini kayırmasıdır. Her iki durumda da diğer saklı paylı mirasçılar tenkis isteyebilir. Örneğin bir anne tüm mallarını ikinci eşine vasiyet ederse, önceki evliliğinden olan çocukları saklı paylarını tenkis yoluyla talep edebilir. Aynı şekilde bir baba, bakımını üstlenen çocuğuna tüm evlerini bağışlamışsa, diğer çocuklar saklı paylarının zedelendiği ölçüde tenkis davası açabilir.

Bu durumlarda miras bırakanın gerekçesi, örneğin kendisine bakan çocuğu ödüllendirme isteği, tek başına tenkisi engellemez. Ancak miras bırakan, kanunun izin verdiği tasarruf oranı içinde kalan kısımda dilediği kişiyi kayırabilir. Bu nedenle tenkis davası, kayrılan kişinin tüm kazanımını geri almaz; yalnızca diğer mirasçıların saklı paylarını tamamlar.

Tenkis Sırası

Birden fazla tasarruf saklı payı zedeliyorsa, hangisinin önce indirileceği TMK m.570’te düzenlenmiştir. Önce ölüme bağlı tasarruflar (vasiyetname ve miras sözleşmesi) tenkis edilir. Bunlar saklı payı karşılamaya yetmezse sağlararası kazandırmalara geçilir. Sağlararası kazandırmalar arasında ise en yeni tarihli olandan başlanarak geriye doğru gidilir.

Bu sıralama, birden fazla kişiye farklı tarihlerde bağış yapılmış dosyalarda hangi kişiye karşı dava açılacağını ve kimin ne ölçüde sorumlu olacağını belirler. Tenkis davasının doğru davalıya yöneltilmesi bu nedenle önemlidir.

İkinci Örnek: Ölümden Kısa Süre Önce Yapılan Bağış

Çocuğu olmayan, eşi ve annesi hayatta olan bir kişi düşünelim. Bu kişi ölümünden sekiz ay önce, değeri 3.000.000 TL olan evini yakın bir arkadaşına bağışlamış; öldüğünde geriye 1.000.000 TL değerinde birikim kalmış olsun. Bağış ölümden önceki bir yıl içinde yapıldığı için tenkise tabidir. Hesap matrahı, terekenin net değeri ile bağışın toplamı olan 4.000.000 TL’dir.

Eş ana-baba zümresiyle birlikte mirasçı olduğu için yasal payı 1/2’dir; saklı payı da yasal payın tamamı olan 1/2, yani 2.000.000 TL’dir. Babanın önceden öldüğünü ve miras bırakanın kardeşi bulunmadığını, bu nedenle babanın payının da anneye geçtiğini varsayarsak, annenin yasal payı 1/2, saklı payı ise yasal payının dörtte biri olan 1/8, yani 500.000 TL’dir. Terekede kalan 1.000.000 TL’lik birikim bu saklı payları karşılamaya yetmediğinden, eş ve anne aradaki farkın tamamlanması için arkadaşa karşı tenkis davası açabilir.

Bu örnek, ölümden kısa süre önce yapılan bağışların neden tenkis davalarında sıkça konu edildiğini gösterir. Bir yıllık süre geçtikten sonra yapılan bağışlar için ise saklı paydan kaçma amacının ayrıca ispatı gerekir. Kardeşlerin ve diğer akrabaların saklı payı bulunmadığından, örnekteki arkadaşa yapılan bağış yalnızca eş ve annenin saklı paylarını karşılayacak ölçüde, yani toplam 1.500.000 TL değerinde indirilir.

Tenkis Davasının Sonucu: Pay mı, Para mı?

Tenkis davası kabul edildiğinde, zedelenen saklı pay oranında tasarruf indirilir. Tasarrufun konusu bölünebilir bir şeyse (örneğin para), indirim doğrudan yapılır. Taşınmaz gibi bölünmesi değerini düşürecek mallarda ise TMK m.564 uyarınca lehine tasarruf yapılan kişi, tenkis edilecek miktarın bedelini ödeyerek malın aynını kendisinde tutabilir. Yargıtay uygulamasında, tenkis sonucunda davacı lehine taşınmazdan pay tescili veya davalının seçimine göre tenkis bedeli ödenmesi şeklinde karar verilebilmektedir.

Bu seçim hakkı, uygulamada önemli bir müzakere aracıdır. Davalı taşınmazı elinde tutmak istiyorsa, davacıya tenkis bedelini ödeyerek mülkiyetin tamamını koruyabilir. Ödeme yapılmazsa taşınmazda davacı adına pay tescil edilir ve taraflar paydaş haline gelir; bu durumda ileride ortaklığın giderilmesi davası gündeme gelebilir.

Tenkis Davası Ne Zaman Açılmalı? Süreler

TMK m.571’e göre tenkis davası açma hakkı, mirasçının saklı payının zedelendiğini öğrendiği tarihten başlayarak bir yıl ve her durumda vasiyetnamelerde açılma tarihinden, diğer tasarruflarda mirasın açılmasından başlayarak on yıl geçmekle düşer. Bu süreler hak düşürücü niteliktedir ve mahkemece kendiliğinden dikkate alınır.

Bir yıllık süre, mirasçının yalnızca tasarrufun varlığını değil, bu tasarrufun saklı payını zedelediğini de öğrendiği tarihten başlar. Örneğin vasiyetnamenin açılıp okunduğu tarih, çoğu zaman bu sürenin başlangıcı kabul edilir. Sağlararası bağışlarda ise mirasçının bağışı ve kapsamını öğrendiği tarih esas alınır.

Tenkis, dava yoluyla olduğu kadar def’i yoluyla da ileri sürülebilir. Saklı paylı mirasçı, kendisine karşı açılmış bir davada (örneğin vasiyet alacaklısının vasiyetin yerine getirilmesi talebine karşı) tenkis def’ini her zaman ileri sürebilir.

Mirasçılıktan Çıkarma (Iskat) ve Saklı Pay

Miras bırakan, kanunda sayılan ağır sebeplerin varlığı halinde ölüme bağlı bir tasarrufla saklı paylı mirasçısını mirasçılıktan çıkarabilir (TMK m.510). Bu sebepler; mirasçının miras bırakana veya onun yakınlarına karşı ağır bir suç işlemesi ya da aile hukukundan doğan yükümlülüklerini önemli ölçüde yerine getirmemesidir. Mirasçılıktan çıkarılan kişi hem mirastan pay alamaz hem de tenkis davası açamaz.

Ancak mirasçılıktan çıkarma, sebebi tasarrufta belirtilmedikçe ve sebebin gerçekliği ispatlanmadıkça geçerli değildir. Çıkarılan mirasçı, sebebin gerçek olmadığını ileri sürerek itiraz edebilir; bu durumda çıkarmadan yararlananlar sebebi ispatlamakla yükümlüdür. Sebep ispatlanamazsa veya tasarrufta belirtilmemişse, tasarruf mirasçının saklı payı dışında yerine getirilir. Bu kural, mirasçılıktan çıkarmanın uygulamada saklı payı tamamen ortadan kaldırmadığı birçok durumu açıklar.

Tenkis Davasında Deliller

Tenkis davasında ispat edilmesi gereken başlıca konular; terekenin kapsamı ve değeri, tenkise tabi kazandırmaların varlığı ve değeri, mirasçılık sıfatı ve saklı payın zedelendiğidir. Bu nedenle tapu kayıtları ve tapu tescil dosyaları, banka hesap hareketleri, araç devir kayıtları, şirket hisse devirleri, vasiyetname ve açılma tutanağı ile mirasçılık belgesi temel delillerdir. Bağışın saklı payları zedeleme amacıyla yapıldığı iddiası için ise miras bırakanın aile içindeki ilişkilerini bilen tanıkların beyanları önem taşır.

Banka hesaplarındaki para transferleri ve nakit çekimler de tenkis hesabına girebilir. Miras bırakanın ölümünden önceki dönemde yüklü miktarda paranın bir mirasçıya aktarıldığı durumlarda, mahkemeden ilgili bankalardan hesap dökümlerinin istenmesi talep edilmelidir. Şirket hisseleri, değerli taşınırlar ve yurt dışındaki varlıklar da ayrıca araştırılmalıdır.

Görevli ve Yetkili Mahkeme

Tenkis davası asliye hukuk mahkemesinde görülür. Yetkili mahkeme, miras bırakanın son yerleşim yeri mahkemesidir ve bu yetki kesindir. Tenkis davası, dava değeri üzerinden nispi harca tabidir; ancak dava değeri baştan tam olarak belirlenemiyorsa belirsiz alacak davası olarak açılabilir. Dava açmadan önce terekenin ve bağışların değerine ilişkin belgelerin toplanması, harç ve gider avansının doğru hesaplanması açısından önemlidir. Harç tutarları için dava harcı hesaplama aracımıza bakabilirsiniz.

Tenkis Davası ile Muris Muvazaası Davası Arasındaki Fark

Miras bırakanın sağlığında bir taşınmazı çocuklarından birine “satış” göstererek tapuda devretmesi, uygulamada en sık karşılaşılan durumdur. Bu durumda iki farklı dava gündeme gelir:

  • Muris muvazaası davası: Devir görünürde satış, gerçekte ise mirasçılardan mal kaçırmak amacıyla yapılmış bir bağışsa, bu işlem muvazaalı kabul edilir. Dava sonunda tapu iptal edilir ve taşınmaz mirasçılar adına miras payları oranında tescil edilir. Bu dava için kanunda bir süre öngörülmemiştir ve saklı paylı olsun olmasın tüm mirasçılar açabilir.
  • Tenkis davası: Devir gerçekten bir bağış olarak yapılmışsa ya da muvazaa ispatlanamazsa, saklı paylı mirasçı yalnızca saklı payının zedelenen kısmı için tenkis isteyebilir. Tenkis davası bir ve on yıllık sürelere tabidir.

Uygulamada bu iki talep çoğu zaman aynı davada, kademeli olarak ileri sürülür: Önce muvazaa nedeniyle tapu iptali ve tescil istenir, bu talep kabul edilmezse tenkis talep edilir. Bu yöntem, mirasçının haklarını korumanın en güvenli yoludur. Konunun ayrıntıları için muris muvazaası davası rehberi ve mirastan mal kaçırma davası yazılarımıza bakabilirsiniz.

Tenkis Davası Açmadan Önce Yapılması Gerekenler

  1. Mirasçılık belgesi alın: Noterden veya sulh hukuk mahkemesinden alınacak mirasçılık belgesi, kimlerin mirasçı olduğunu ve yasal paylarını gösterir.
  2. Terekeyi tespit edin: Miras bırakanın adına kayıtlı taşınmazlar, araçlar, banka hesapları ve şirket hisseleri için e-Devlet ve ilgili kurumlar üzerinden sorgulama yapın.
  3. Bağışları araştırın: Tapu tescil dosyalarını inceleyin; satış gibi görünen devirlerde bedelin gerçekten ödenip ödenmediğini sorgulayın.
  4. Vasiyetnameyi edinin: Vasiyetname varsa sulh hukuk mahkemesinde açılmasını isteyin ve açılma tutanağının tarihini not edin.
  5. Süreyi hesaplayın: Bir yıllık sürenin başlangıcını belirleyin ve dava açma tarihini buna göre planlayın.

Tenkis Davasında Sık Yapılan Hatalar

  • Süreyi kaçırmak: Vasiyetnamenin açılmasından sonra bir yıllık süre çoğu zaman fark edilmeden geçer.
  • Yalnızca tenkis istemek: Muvazaa iddiası güçlü olan dosyalarda yalnızca tenkis istemek, mirasçının alabileceğinden daha azına razı olmasına yol açabilir.
  • Tüm bağışları tespit etmemek: Miras bırakanın farklı tarihlerde yaptığı bağışlar, banka transferleri ve araç devirleri de hesaba katılmalıdır.
  • Kardeşin saklı payı olduğunu sanmak: Kardeşlerin saklı payı yoktur; kardeşler yalnızca muvazaa gibi başka sebeplerle dava açabilir.
  • Değer tespitini önemsememek: Malların ölüm tarihindeki değeri hesabı doğrudan belirler; bilirkişi raporuna süresinde itiraz edilmelidir.

Sık Sorulan Sorular

Tenkis davası nedir?

Miras bırakanın vasiyetname veya bağışlarla mirasçıların saklı paylarını zedelemesi halinde, bu tasarrufların saklı payı karşılayacak ölçüde indirilmesi için açılan davadır.

Tenkis davası kimler açabilir?

Saklı payı zedelenen çocuklar ve torunlar, ana ve baba ile sağ kalan eş açabilir. Kardeşlerin saklı payı bulunmadığından kardeşler tenkis davası açamaz.

Tenkis davası açma süresi ne kadar?

Saklı payın zedelendiğinin öğrenilmesinden itibaren bir yıl, her halde vasiyetnamenin açılmasından veya mirasın açılmasından itibaren on yıldır. Bu süreler hak düşürücüdür.

Çocukların saklı payı ne kadar?

Çocukların ve diğer altsoyun saklı payı, yasal miras paylarının yarısıdır. Örneğin yasal payı 3/8 olan çocuğun saklı payı 3/16’dır.

Babam evi kardeşime sattı gösterdi, ne yapabilirim?

Satış gerçekte bağışsa muris muvazaası nedeniyle tapu iptali ve tescil davası açabilirsiniz. Muvazaa ispatlanamazsa saklı payınız için tenkis talep edebilirsiniz. Bu iki talep aynı davada kademeli olarak ileri sürülebilir.

Tenkis davası hangi mahkemede açılır?

Miras bırakanın son yerleşim yerindeki asliye hukuk mahkemesinde açılır. Bu yetki kesindir.

Tenkis davasında arabuluculuk zorunlu mu?

Tenkis davası, kanunda dava şartı arabuluculuk kapsamında sayılan davalar arasında yer almaz. Taraflar isterse ihtiyari arabuluculuğa başvurabilir.

Tenkis davasını kazanınca taşınmazdan pay alır mıyım?

Mahkeme, tenkis oranında taşınmazdan pay tescil edilmesine karar verebilir. Ancak lehine tasarruf yapılan kişi, tenkis bedelini ödeyerek malın tamamını kendisinde tutmayı seçebilir.

Babam sağlığında bağış yaptıysa tenkis isteyebilir miyim?

Bağış ölümden önceki bir yıl içinde yapılmışsa, saklı pay kurallarından kaçınmak amacıyla yapıldığı açıksa veya mirasçılık payına mahsuben yapılmışsa tenkise tabidir. Saklı payınız zedeleniyorsa dava açabilirsiniz.

Sonuç

Tenkis davası, yakın mirasçıların miras bırakan tarafından tamamen mirastan yoksun bırakılmasını önleyen önemli bir güvencedir. Saklı paylar altsoy, ana-baba ve sağ kalan eş için korunur; kardeşlerin saklı payı yoktur. Bir ve on yıllık hak düşürücü süreler nedeniyle, vasiyetnamenin açılmasından veya bağışın öğrenilmesinden sonra vakit kaybetmeden hareket edilmelidir. Tapuda satış gibi gösterilen devirlerde muris muvazaası ve tenkis taleplerinin birlikte değerlendirilmesi, mirasçının haklarını en geniş şekilde korur.

Miras uyuşmazlıkları aile ilişkilerini derinden etkiler; bu nedenle dava öncesinde diğer mirasçılarla uzlaşma imkânlarını değerlendirmek, hem zaman hem maliyet açısından çoğu zaman en doğru başlangıçtır.

Miras haklarınızı birlikte koruyalım

Şişli’deki büromuzdan veya online görüşmeyle durumunuzu inceleyip size özel bir yol haritası çıkarıyoruz.

Hemen WhatsApp’tan ulaşın →

Yasal Dayanak ve Kaynaklar

Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; somut olayınız için hukuki danışmanlık yerine geçmez. Bilgiler 30 Ekim 2026 itibarıyla günceldir.

Bizi Arayın